ÁR SCÉAL
Baile Dúchais an Uisce Bheatha
I gCroithlí, baile Gaeltachta i gContae Dhún na nGall, i gcoirnéal iargúlta d’iarthuaisceart na hÉireann, tá athbheochan iontach ar bun. I bhfad sular tugadh ainm ar an uisce beatha féin, bhí Tír Chonaill (ainm ársa ar Dhún na nGall) fite fuaite le traidisiún déantús an bhiotáille; go deimhin, is anseo atá fréamhacha scéal an uisce beatha ar fud an domhain.
Chomh fada siar leis an 6ú haois, bhí an pobal manachúil a bhunaigh Naomh Colm Cille sa cheantar seo ag driogadh athbhríoch luibhe agus biotáillí — ag leagan bunús don rud a d’éireodh ina uisce beatha Éireannach níos déanaí. Nuair a d’íbríodh Naomh Colm Cille níos déanaí chuig oileán Íona in Albain, thug sé rún an driogtha leis, agus lean an scéal ar aghaidh.
Tháinig an t-eolas beannaithe seo — tine dhíreach, uisce íonghlan agus grán den scoth a chumasc — anuas trí ghlúnta i nDún na nGall, ó mhanaigh na seanré go déantóirí poitín i dtréimhsí níos déanaí. Sa lá atá inniu ann, athbheoíonn Drioglann Chroithlí an spiorad sin. Tá ár gceardaithe tar éis na seanchleachtais — tine dhíreach, stíleanna copair, driogadh dúbailte agus an t-uisce is íonghlaine ó Dhún na nGall — a chumasc go máistriúil le cruthaitheacht nua-aimseartha chun sárchaighdeán uisce beatha a bhaint amach nach bhfaighfear áit ar bith eile.
Tugaimid ómós d’oidhreacht ár n-áite, do bhród ár muintire, agus do cheardaíocht chruthaitheach déantús an uisce bheatha. Insíonn gach baisc d’uisce beatha préimhe Chroithlí scéal athbheochana dána, ceardaíochta gan staonadh, agus charachtar láidir Ghaeltacht Dhún na nGall.
ÁR MODHANNA UATHÚLA:
I gCroithlí, ní comhartha aitheantais don am a chuaigh thart amháin í an traidisiún — is bunús gach rud a chruthaímid í. Tosaíonn an t-uisce beatha anseo mar a thosaigh sé i gcónaí i nDún na nGall: le huisce íonghlan, móinteach ón Abhainn Chroithlí a shileann úr ó Shléibhte Dhoire Bheatha, díreach cúpla méadar ón drioglann. Roghnaítear na gránaigh Éireannacha is fearr d’aon ghnó — lena n-áirítear eorna mhalta den scoth agus braichí speisialta ar nós braiche criostail agus braiche seacláide.
Murab ionann agus formhór na ndrioglann nua-aimseartha, glacann Croithlí leis an teicníc ársa driogtha trí thine dhíreach.Téann lasracha díreacha i bhfeidhm ar stíleanna copair galánta Charentais ón bhFrainc, a úsáideadh roimhe seo chun Cognac a dhriogadh. Cruthaíonn an próiseas seo ilghnéitheacht blas tríd an éifeacht neamhchoitianta Maillard, imoibriú donnaithe nádúrtha a chuireann saibhreas, doimhneacht agus castacht leis an mbiotáille.
Déantar ár mbiotáillí uile a dhriogadh faoi dhó, rud a thugann uigeacht shaibhir sa bhéal agus a fheabhsaíonn soiléireacht an bhlais, agus a choinníonn carachtar láidir, iomlán na braiche. Cé gur rogha neamhchoitianta í seo i ndéantús comhaimseartha an uisce bheatha, ceadaíonn sí próifíl níos láidre agus níos léirithe. Aibítear gach baisc i mbairillí darach a roghnaítear go speisialta. Ina measc tá bairillí bourbon céadlíonta, butaí seire Oloroso, darach úr, agus baisceanna a chríochnaítear i mbairillí seire Pedro Ximénez. Déantar an t-aibiú ar fad ar an láthair i gCroithlí, i gclíoma fionnuar na háite. Aibíonn gach bairille ar a bhealach féin, agus mar sin tá gach táirge deiridh uathúil.
Ní dhéantar scagadh trí fhuarú. Ní chuirtear dathú bréige leis. Déantar gach cinneadh chun sláine nádúrtha an uisce bheatha a chaomhnú — ón ngrán go dtí an ghloine. Saothraíodh é as an tine, múnlaithe ag an gcopar, agus aibithe d’aon ghnó — iompraíonn gach braon d’uisce beatha Chroithlí anam annamh na biotáille a dhéantar ar an seandóigh.
STAIR ÁR BHFOIRGNIMH:
Tógadh foirgneamh Drioglainne Chroithlí sa bhliain 1901 ag Bord na gCeantar Plódaithe chun dul i ngleic leis an mbochtaineacht agus leis an imirce, agus ní as cloch amháin a saothraíodh é, ach as cuspóir chomh maith. Ba rabhchán dóchais é do Ghaeltacht Dhún na nGall. Go luath ina dhiaidh sin, ba é croílár tionscail áitiúil bhródúil an fhoirgnimh, ina raibh Cairpéid Dhún na nGall, a bhfuil cáil dhomhanda orthu, lonnaithe – cruthuithe lámhdhéanta a bhí le feiceáil i bPálás Buckingham agus sa Teach Bán. Le himeacht na mblianta, d’fhan an foirgneamh i gcroílár an phobail — mar bheairic RIC agus Arm na Breataine le linn streachailt na hÉireann ar son neamhspleáchais, agus níos déanaí mar an mhonarcha inar rinneadh na Crolly Dolls a raibh an-tóir orthu. Chuir gach caibidil sraitheanna nua athléimneachta, cruthaitheachta agus bróid áitiúil leis. Anois, athchóirithe le cúram agus le meas domhain, maireann sé arís mar bhaile Dhrioglann Chroithlí.
OUR WHISKEY JOURNEY:
REKINDLING A FLAME IN DONEGAL
Thosaigh scéal Chroithlí le huaillmhian chomhroinnte — anam an uisce beatha a thabhairt ar ais go Dún na nGall den chéad uair le 180 bliain. Bhí triúr bunaitheoirí áitiúla spreagtha ag scéalta na manaigh a bhí ag driogadh faoi scáth an Earagail, ag drioglanna an 19ú haois, agus ag glúnta de dhéantóirí poitín. Chinn siad traidisiún uasal a athbheochan i gcroílár na Gaeltachta.
Thosaigh siad le cuairt bhailithe eolais faoin uisce beatha go hOileán Íle, agus gan mhoill ina dhiaidh sin, tarrtháladh stíleanna copair a bhí clúdaithe le dusta sa Fhrainc. Athchóiríodh iad le cúram agus le meas d’aois nua driogtha i nDún na nGall. In ainneoin na ndeacrachtaí, d’éirigh leis an triúr an chéad cheadúnas uisce beatha i nDún na nGall le 180 bliain a fháil (an ceann deireanach a bronnadh ar Dhrioglann Bhurt, a bhí gníomhach ó 1814 go 1841). Athraíodh foirgneamh cloiche a bhí ciúin tráth isteach ina theach driogtha, lasta le tine, beo le spiorad agus le hintinn.
Le Máistir-Dhriogaire Julio Diana agus a fhoireann sa teach, tá Croithlí tagtha chun cinn mar eiseamláir d’uisce beatha dána, i mbaisceanna beaga. Inniu, le gach ceann nua — mar shampla an tsraith darach Coillín Darach, cinn chríochnaithe i mbairillí PX agus bairille Morton — tugtar ómós do phaisean na mbunaitheoirí don áit, dá meas ar an traidisiún agus dá gcreideamh i gCroithlí.
